سوالات جامعه شناسی متوسطه

ائتلاف       COALITION

ائتلاف به معنی اتحاد موقت گروه ها یا نیروهای سیاسی است که هدف های معینی را دنبال می کنند...این اصطلاح غالبا در ارتباط با احزاب سیاسی، بخصوص در نظامهای چند حزبی به کار می رود... ائتلاف حزبی معمولا برای هدف پارلمانی،تشکیل یا حفظ حکومت صورت می پذیرد و هدف دولت های ائتلافی اعلام وحدت در بحرانی سیاسی یا اتخاذ زمینه های سیاسی مشابه است... همچنین ممکن است که ائتلاف با هدف شکست دادن دولت صورت پذیرد ...و یا به ترکیب احزاب سیاسی برای هدف های انتخاباتی اشاره کند...ائتلاف همچنین شاید به ترکیب هائی از دولت های ملی اشاره کند که برای انجام عملی مشترک صورت می پذیرد(گولد ، ص: 19)

استراتژی:    STRATEGY

استراتژی در معنای خاص، هنرفرماندهی بر یک ارتش و بالاخص، جزئی از هنر نظامی است که درزمینه عملیات بزرگ جنگی به کار گرفته می شود...و در معنای مجازی، استراتژی محاسبه و تنسیق مجموعه ای از تدارکات و اقداماتی است که در زمان طولانی جهت دست یابی به نتیجه ای غائی که در تقابل نیروهای رقیب جستجو می شود، صورت می گیرد. هدف از استراتژی در جریان حیات سیاسی، سندیکائی و درمبارزات اجتماعی، سازماندهی کلی عملیاتی است که امکان پیروزی نیروئی را علیه نیروی دیگر فراهم می سازد.(آلن بیرو، ص: 406-407)

افکار عمومی:       PUBNIS OPINION

افکار عمومی عبارت است از طرز تلقی و واکنشی جمعی و مشهود است گه جزء بزرگی از جامعه در برابر رویدادهای اجتماعی که اغلب مهم تلقی می شوند، نشان می دهد...موضوع افکار عمومی را بیشتر امور مربوط به عامه مردم و مسائل مرتبط با سیاست اجتماعی تشکیل می دهند. پیدایی افکار عمومی مستلزم وجود حداقل اطلاع ، فرهنگ مشترک و تماس هایی انسانی است. (آلن بیرو ،ص: 312  )

اقتصاد بین الملل            INTERNATIONAL ECONOMICS

اقتصاد بین الملل به صورت زیر رشته ای از علم اقتصاد به رفتار اقتصادی و همه انواع پدیده های اقتصادی دلالت می کند که در ورای مرزهای یک منطقه یا یک کشور قرار بگیرد. ...... اقتصاد بین المللی با مسائل خاصی و یا دست کم با جنبه های خاصی از مسائل کلی سرو کار دارد . جنبه های خاص مبادله بین دو یا چند ارز مختلف، و از آن مهمتر مبادله بین دو یا چند کشور مختلف که سیاست های پولی و مالی مستقلی دارند اشاره دارد.  (گولد ، ص:   84)

امپراتوری    EMPIRE

این اصطلاح در باره کشورهائی به کار برده شده است که واجد خصوصیات ذیل اند: (الف) از حیث قلمرو،جمعیت و قدرت مشتمل بر چند ملت ،قوم یا سرزمین هائی بزرگ با نژادها یا فرهنگ های متفاوت باشند.(ب) از استیلای یک قبیله یا ملت نیرومندتر بر سایر اقوام یا مردم حاصل شده باشد،به شرطی که این غلبه استمرار یابد.(پ) از حیث ساخت سیاسی ، قدرت فائقه در اختیار شخصی واحد (امپراتور) قرار داشته باشد و تمام قدرت های محلی از اختیارات تفویضی او مایه گرفته باشند. ( گولد ، ص: 92 ).

امپریالیسم         IMPERIALISM

کاربرد بنیانی آن عبارت است از توصیف حکومت امپراتور ، خاصه وقتی که مستبد و خود سر باشد. .... جدیدترین کاربرد عبارت است از اطلاق این واژه به صورت بسیارکلی در مورد کنترل کشوری از سوی کشوری دیگر.... امپریالیسم امروزه واژه ای فاقد اعتبار و ناسزاگونه است . ( گولد ، ص: 95-94 ).

 انحصار MONOPOLY          

مراد از انحصار موقعیت کنترل بازار است ، به سبب این که تجارت کالائی خاص منحصرا در اختیار یک فروشنده باشد...... و در فرهنگ کوچک آکسفورد انحصار اینطور تعریف شده است "در اختیار داشتن کامل داد و ستد کالائی خاص"..... قدرت انحصار ، قدرتی است که فر وشنده  را قادر می سازد که قیمت کالائی را که می فروشد ، خود تعیین کند.میزان قدرت انحصار با تعداد کالاهای جانشینی که در اختیار خریداران قرار می گیرد رابطه معکوس دارد .  ( گولد ، ص: 107 – 106)

انسان گرایی:           HUMANISM

انسان گرایی .... بطور کلی و بدون تصریح کافی ، جریانی فکری است که در آن به تأکید بر ارزش های خاص انسانی در برابر ارزش های مادی ، اقتصادی ، فنی و یا ارزش های دینی و فوق مادی ، پرداخته می شود.

از نظر انسان دوره رنسانس ، انسان گرایی ، کیش اندیشه و کوششی در جهت پیوستن فرهنگ جدید با فرهنگ باستانی بوده است. تأکید بر این نکته که تنها انسان معیار سنجش همه چیز است ، نوعی انسان گرایی است.    (آلن بیرو ، ص: 164)

انقلاب صنعتی INDUSTRIAL REVOLUTION           

مراد از اصطلاح انقلاب صنعتی ،حاصل جمع همه آن گونه تغییرات بالنسبه سریع – اقتصادی ،فنی ،اجتماعی و ذهنی است که جامعه صنعتی را نخستین بار بین 1760 و 1860 در بریتانیای کبیر به عرصه هستی آورد....

از لحاظ اقتصادی ،این مفهوم دلالت دارد بر سرمایه گذاری در ابزار – کارخانه های تولیدی ،آهن الات ،کارخانه های نساجی و غیره که این نوآوری ها آن را ضروری می ساختند و به نوبه خود افزایش شدید در بازده و در قابلیت تولید و نیز متناظر با آن کاهش قیمت کالاها را که از این راه حاصل می شد امکان پذیر می کردند. ( گولد ، ص: 128-127 ).

ایدئولوژی   IDEOLOJY

ایدئولوژی الگوئی است از معتقدات و مفهوم هائی (هم واقعی و هم دستوری )که ظاهرا مدعی توضیح و تبیین پدیده های پیچیده اجتماعی اند تا انتخاب های اجتماعی – سیاسی را که افراد و گروه ها با آن مواجه اند هدایت و تسهیل کنند. ( گولد ، ص: 131 ).

بنیادگرائی  RADICALISM

بنیاد گرائی دلالت دارد بر فکر و عمل سیاسی و اجتماعی که خواستار دگرگونی ژرف و بی درنگ در نهادهای موجود است ....

اصطلاح بنیادگرائی نخستین بار در بریتانیا در مورد مخالفان لایحه اصلاحات 1832 به کار رفت و سپس به "ج.بنتام" و پیروان او که بنیادگراهای فلسفی نامیده می شدند اطلاق گردید.( گولد ، ص: 159-158 ).

تروریسم: TERRORISM                   

تروریسم اعمال ترور به صورتی منظم و سازمان یافته را می رساند و ترور به معنای حالت و یا احساس ترس دسته جمعی است که خشونت و کشتار بی حساب موجد آن است.تروریسم نه فقط با استفاده از وسایلی که می توانند زندگی و امنیت افراد را مورد سوء قصد قرار دهند، صورت می یابد، بلکه از طریق تخریب خشونت آمیز خدمات عمومی و یا تجهیزات زیربنائی متعلق به یک جمع نیز اعمال می شود. (آلن بیرو،ص:26  )  

  تعرفه TARIFF  

اصطلاح تعرفه دلالت دارد بر مالیات یا عوارض بر کالاهائی که بین کشورها یا منطقه ها مبادله می شود ویا بر سیاست های دولتی خاصی که این عوارض در آنها متجلی است. ....

سه راه اصلی وجود دارد که به موجب آنها می توان تعرفه وضع کرد :تعرفه ممکن است "تعرفه نسبت به ارزش " باشد که به صورت درصدی از ارزش کالاهای وارداتی وضع می شود.تعرفه ممکن است از نوع " تعرفه خاص " باشد که بصورت مقدار معینی مالیات برای هر یک از واحدهای کالاهای وارداتی وضع می شود. و بالاخره اگر کالائی مشمول این یا آن یک از آن انواع تعرفه ها باشد بسته به اینکه کدام یک از تعرفه ها پائین تر است ، آن را "تعرفه مرکب" می نامند. ( گولد ، ص: 248 ).

 تکنولوژی TECHNOLOGY   

در مورد اقوام ابتدائی یا ملت های عقب مانده .... این اصطلاح دلالت دارد بر مجموعه دانش قابل دسترسی برای ساختن ملزومات و مصنوعات از هرنوع، برای پرداختن به حرفه ها و مهارت های دستی (به استثنای انجام کارهای مذهبی،جادوئی،نظامی یا آشپزی) و برای استخراج یا جمع آوری انواع مواد (به استثنای موادی که برای خوراک یا برای مراسم مذهبی یا جادوئی مورد استفاده قرار می گیرند).

در مورد جوامعی که صنعتی اند یا در حال صنعتی شدن هستد این اصطلاح دلالت دارد بر همه یا بخش منظمی از آن مجموعه دانش که مربوط است به (الف)اصول علمی و اکتشافات و (ب)فرایند های صنعتی موجود و پیشین،منابع نیرو و مواد ،و روشهای انتقال و ارتباط ، که تصور می شود به تولید یا بهبود کالاها و خدمات مربوط باشند.( گولد ، ص: 261 ).

 حق تعیین سرنوشت   SELF – DETERMINATION   

حق تعیین سرنوشت اشاره دارد به :(الف) فرایندی که طی آن ملیت ها موجودیت خود را به صورت دولت های مستقل تحقق می بخشند...(ب) فرایندی که طی آن ملت ها یا اقلیت های ملی موجودیت خود را به صورت دولت های مستقل تحقق بخشیده و نوع دولت وسیاست های خود را تعیین می کنند.( گولد، ص: 355).

  دموکراسی       DEMOCRACY

دموکراسی در کلی ترین مفهوم آن اشاره دارد به شیوه زندگی جامعه ای که در آن به هر فرد حق داده می شود که از حیث مشارکت آزادانه در ارزش های آن جامعه از فرصت های مساوی برخوردار

 باشد.به مفهومی محدودتر ، دموکراسی دلالت می کند بر موقعیت اعضای جامعه جهت مشارکت آزادانه در تصمیم گیری های مربوط به حوزه هایی از زندگی که در حیات فردی و جمعی آنان اثر می گذارد. به محدودترین مفهوم خود، این اصطلاح اشاره می کند به فرصت شهروندان کشور برای شرکت آزادانه در تصمیم های دقیقا سیاسی که بر حیات فردی و جمعی آنان اثر دارد. ( گولد ، ص:414  ).

 دیپلماسی     DIPLOMACY

اصطلاح دیپلماسی در زبان عام و در علم سیاست به سه شکل  عمده به کار میرود :

1- دیپلماسی به گسترده ترین مفهوم خود به معنی برقرار داشتن رابطه بین دو یا چند کشور است.

2- دیپلماسی مترادف با مذاکره شمرده می شود . ار آنجا که منظور از مذاکره حصول به توافق است ،و توافق علی الاطلاق متضمن گذشت متقابل است بنابر این دیپلوماسی را می توان فن تن در دادن به گذشت های متقابل در امور سیاسی بین المللی تعریف کرد که منافع اساسی و امنیت یک کشور را به عوض آنکه به مخاطره اندازد به پیش می برد.

3- دیپلماسی به نحوی به کار برده می شود که هم به دستگاه اداری مناسبات بین المللی و هم به صفات شخصی کسانی که مباشر چنین مناسباتی هستند اشاره دارد.( گولد ، ص:424  ).

 سرمایه داری     CAPITALISM

مراد از سرمایه داری ، نظام اقتصادی است که در آن بخش اعظم زندگی اقتصادی بخصوص مالکیت و سرمایه گذاری در تولید کالا ، زیر نظر بخش خصوصی (غیر دولتی) از طریق فرایند رقابت اقتصادی و با انگیزه روشن سود جویی صورت می گیرد. ( گولد ، ص: 510 ).

 شهروندی      CITIZENSHIP

شهروندی را می توان چنین تعریف کرد: وضع رابطه موجود میان یک شخص طبیعی و یک جامعه سیاسی موسوم به دولت که بر اثر آن اولی ملزم به وفاداری و دومی موظف به حمایت است.( گولد، ص: 551).

 فئودالیسم       FEUDALISM

مراد از فئودالیسم نظام اجتماعی – سیاسی است که بر پایه معیشت دهقانی بنا شده باشد و وجه تمایزآن پراکندگی قدرت در املاک نیمه مستقل بسیار است ، این املاک که فیف (اقطاع - تیول) نامیده می  شود ، در برابر تعهد خدمت واگذار می شود.( گولد ، ص: 611 ).

 قیمومت     TRUSTEESHIP

این اصطلاح دلالت به نهادی بین المللی می کند که به موجب آن دولت ها به عنوان قیم متعهد می شوند که تحت نظارت سازمان ملل متحد به نحوی سرزمین های تحت قیمومیت را  اداره کنند که موجبات پیشرفت

شان در جهت کسب خود مختاری یا استقلال فراهم شود .( گولد ، ص: 669 ).

مشروطه خواهی                    CONSTITUTIONALISM      

مشروطه خواهی (حکومت مشروطه ) اشاره است به نظامی از محدودیت ها و قیودی که به نحوی موثر و منظم تصمیم گیرندگان مجاز در یک جامعه سیاسی را تحت کنترل در می آورد. اجمالا حکومت مشروطه حاکمیت قانون و یا حکومت محدود است که در نقطه مقابل حکومت استبدادی قرار دارد و حکومت ها کلا در فاصله بین این دو نقطه یعنی عدم کنترل و کنترل کامل واقع شده اند و لذا حکومت مشروطه رابطه مستقیمی با میزان کنترل و محدودیت دارد . مبنای اصلی حکومت مشروطه ضابطه و یا ملاکی است که کیفیت رفتار حکومت در برابر آن مورد سنجش وارزیابی قرار می گیرد و  حکومت مشروطه در حقیقت مطابقت و متابعت با این هنجارها است .( گولد ، ص: 782 ).

 وتو  VETO

وتو یا رد عبارت است از جلوگیری از انجام عمل. "حق وتو" عبارت است از اختیار یا توانائی به انجام رساندن چنین کاری . بدین ترتیب وجه مشخصه وتو یا حق وتو ، اختیار قانونی یک دستگاه دولتی یا اعضای چنین دستگاهی است به بر افراشتن مانعی مطلق یا مشروط نسبت به عمل یا اقدام همان دستگاه یا دستگاهی دیگر و یا اعضای آن دستگاه.( گولد ، ص: 890 ).

 منابع:

1- بیرو(آلن)،فرهنگ علوم اجتماعی،مترجم:باقر ساروخانی،انتشارات کیهان،تهران،1366.

2- صفوی زاده(نسرین)،فرهنگ اصطلاحات علوم اجتماعی،انتشارات عقیق.1386

3- گولد(جولیوس) ، ل . کولب (ویلیام) ، فرهنگ علوم اجتماعی، مترجمان: مصطفی ازکیا و دیگران، انتشارات مازیار،تهران،ج اول، 1376