پیدایش بانک

چگونگی روی کار آمدن موسسات مالی: با رونق گرفتن تجارت ابتدا در تمدن اسالمی قرن سوم تا هشتم هجری و سپس

در اروپا در قرن شانزده و هفده میالدی نیاز به پول و خدمات آن بیشتر شد و با رواج یافتن پول کاغذی و اعتبار و اعتماد

به انها موسسات مالی روی کار آمدند .

وظایف موسسات مالی:

1 -حفظ و تامین امنیت پول

2-آسان سازی نقل و انتقال پول از شهری به شهر دیگر

3-اعطای وام تامین اعتبار

 موسسات مالی ابتدا صرافی و بعد بانک نامیده شدند.

 دلیل اعتبار موسسات مالی : موسسان انها بازرگانان معروف و ثروتمند بودند که مورد اعتماد مردم بودند و دربرابر

خدماتی که انجام میدادند کارمزد دریافت میکردند.

 عواملی که موجب شد مدیران موسسات مالی به فکر استفاده از پولهای راکد صندوق بیفتند عبارتند از:

1-اغلب صاحبان پولها تمامی پول خود را از موسسه خارج نمی کردند به همین دلیل بخشی از کل موجودی صندوق برای

پاسخگویی به مراجعان کافی بود.

2-هم زمان با مراجعه تعدادی افراد برای دریافت پول عده ای نیز برای واریز پول به حساب خود مراجعه می کردند پس

هیچ گاه موجودی صندوق صفر نمی شد.

 صاحبان پول های راکد جهت استفاده از پول خود به سه دسته تقسیم می شدند:

1-عده ای پول خود را قرض الحسنه در اختیار نیازمندان و بازرگانان متقاضی قرار می دادند0

2-عده ای با مشارکت مالی در تجارت و تولید بخشی از سود فعالیت اقتصادی را بدست می آوردند0

3-عده ای بدون مشارکت در فعالیت اقتصادی پول خود را بصورت وام در اختیار نیازمندان و بازرگانان متقاضی قرار می

دادند و در مقابل مبلغی اضاقع بر وام دریافت می کردند. )این راه بر خالف اموزه های اسالم محسوب میشود(

2

 صرافان دیندار پول مردم را امانت دانسته و با اجازه خودشان آن ها را به کار می گرفتند و سود حاصل از

فعالیت اقتصادی را به صاحبان اصلی می پرداختند و خودشان حق الوکاله دریافت میکردند0

 نحوه شکل گیری بانک های ربوی:

در جوامع غیر دینی صرافان پول های راکد را قرض مردم به آنان و مال خود دانسته و آن ها را وام می دادند و در مقابل آن

ربا می گرفتند و بخشی از ربا را برای تشویق بیشتر مردم به سپرده گذاری ، به صاحبان سپرده پرداخت میکردند0

 بانک ها )ربوی و غیر ربوی ( با دادن وام و اعتبار در حجم و شکل فعالیت های اقتصادی تاثیر زیادی داشتند0

اعتبار

 فرایند خلق شبه پول :

دولت ها برای جلو گیری از سوء استفاده صرافان و... ابتدا حق ضرب سکه و سپس حق چاپ اسکناس را از افراد و موسسات

گرفتند و بانک ها را صرفا به واسطه دریافت و پرداخت تبدیل کردند ، همین امر موجب شد تا بانکها به خاق شبه پول

بپردازند .

 نحوه خلق اعتبار یا شبه پول با ذکر مثال :

فرض کنید در جامعه ای یک بانک بیشتر نداریم و اولین مراجعه کننده به این بانک ، مبلغی سپرده بلند مدت میگذارد0بانک

میتواند حداکثر تا سقف کل آن مبلغ را به دیگری وام دهد0حال اگر بانک شرط کند که وام افراد را بجای پول نقد

بصورت چک یا کارت اعتباری بپردازد و تمام کسانی که این چک هارا برای وصول به بانک برمیگرداند مجاب کند که

پول نقد درخواست نکنند و در همان بانک حساب باز کنند و از خدمات چک یا کارت اعتباری استفاده کنند در این

صورت با پدیده منحصر به فردی رو به رو خواهیم بود0بانک میتواند به هر میزان که میخواهد وام دهد زیرا پول از گردش

درون بانک خارج نمیشود به این فرایند خلق شبه پول یا خلق اعتبار میگویند که از چاپ پول متفاوت است0

 علت کنترل و نظارت شدید بر فعالیتهای پولی و بانکی :

بانک باید نهادی غیر انتفاعی و هدفش صرفا ارائه خدمات به فعاالن اقتصادی باشد به همین دلیل در هیچ جای دنیا اجازه

فعالیت آزاد انتفاعی به بانک ها داده نمی شود و دولتها با ابزار هایی توانایی خاص بانک ها را در خلق شبه پول کنترل

می کنند و فقط با مجوز بانک مرکزی اجازه تاسیس به آن ها داده می شود و تمام فعالیتهای پولی و بانکی انها باید تحت

کنترل و نظارت شدید باشد0

3

انواع بانک

 انواع بانک عبارتند از :

1-بانک تجاری: نقش آسان سازی مبادالت را دارد 0 (مثل بانک ملی (

2-بانک تخصصی: فقط به فعاالن عرصه خاصی از اقتصاد ارائه خدمات میکند نه به همه مردم . ) مانند بانک توسعه

صادرات (

3-بانک سرمایه گذاری : واسطه و وکیل سپرده گذاران برای سرمایه گذاری و مشارکت در زمینه تولید است و همچنین

میتوانند شرکت ها و واحد های تولیدی تاسیس کنند .

4-بانک توسعه ای صندوقی : عمدتا دولتی و برای توسعه مناطق محروم و تامین مالی طرح های عمرانی توسعه ای

هستند .

5-بانک مرکزی : به عنوان حاکم پولی و اعتباری کشور وظیفه حکمرانی و نظارت بر بانک ها را بر عهده دارد 0

سپرده

 سپرده : به وجوهی که مردم به دالیل مختلف به بانک می سپارند گفته می شود .

 سپرده دارایی صاحبش و بدهی بانک به مشتریان محسوب میشود.

 انواع سپرده عبارتند از :

1 -سپرده دیداری: سپرده ای که موجودی ان به محض اینکه مشتری مطالبه کند باید به او یا هرکس دیگری که او

بخواهد پرداخت شود.

2 -سپرده غیردیداری: به دو شکل سپرده مدت دار و و سپرده پس انداز تقسیم میشود.

1-2 سپرده مدت دار: حسابی است که پول مشتری برای مدتی تقریبا طوالنی در آن نگهداری میشود و مشتری تا

زمان سررسید حق برداشت از آن را ندارد .

2-2 سپرده پس انداز: حسابی است که پول مشتری برای زمانی نامعلوم در آن نگهداری میشود و مشتری میتواند

هرزمان که بخواهد با مراجعه به بانک پول خود را دریافت کند0.

4

وام دهی بانک ها:

 افراد و موسسات برای تامین منابع مالی فعالیت ها و تکمیل طرح های اقتصادی خود از بانک تقاضای وام

می کنند 0

 شرایط پرداخت وام به افراد:

1-فعالیت افراد با شرایط بانک مطابقت داشته باشد0

2-بانک از توانایی فرد برای بازپرداخت وام اطمینان داشته باشد0

 افراد بعد از دریافت وام طی اسناد متناسب با مبلغ وام نزد بانک اعتبار کسب میکنند و باید بدهی خود را

در زمان سررسید قید شده در اسناد به بانک پرداخت کند0

اسناد اعتباری

 اسناد اعتباری: اسنادی که بانکها به منظور اعطای وام تهیه کرده اند تا در کوتاه ترین زمان ممکن بتوانند طلب خود

را از وام گیرنده دریافت نمایند.

 ویژگی اسناد اعتباری: قابل انتقال هستند یعنی صاحبانآن ها میتوانند قبل از سررسید انها را به دیگران منتقل

نمایند.

 برخی از اسناد اعتباری عبارتند از:

1 -چک

2 -سفته

3 -برات

4 -اوراق قرضه

 اسناد اعتباری باتوجه به زمان باز پرداختشان به سه دسته تقسیم می شوند:

1 -اسناد اعتباری دیداری )چک(

2 -اسناد اعتباری کوتاه مدت )سفته و برات (

3 -اسناد اعتباری بلند مدت )اوراق قرضه(

5

 اسناد اعتباری دیداری به این نام خوانده می شوند زیرا : به محض رویت بانک و بدون اطالع قبلی قابل پرداخت

هستند.

 نحوه استفاده از اسناد اعتباری دیداری: صاحبان این اسناد مبلغ مورد نظر را در وجه خود یا هرکسی که مایل

باشد روی سند یادداشت می کند و بانک هم مبلغ را به کسی که سند در وجه او صادر شده است پرداخت می نماید.

 چک یا پول تحریری مانند پول نقد در معادالت مختلف استفاده می شود .

 اسناد اعتباری کوتاه مدت به این نام خوانده میشود زیرا : زمان بازپرداختشان یک سال یا کمتر است.

 سفته: سندی است که بدهکار را متعهد میکند تا مبلغ معینی را در زمان مشخص به طلبکار پرداخت کند.

 طلبکار باید سفته را تا زمان سررسید نزد خود نگه دارد.

 هربرگ سفته سقف خاصی برای تعهد کردن دارد0

 در صورتی که طلبکار قبل از سررسید به پول آن نیاز پیدا کند میتواند سفته را )ظهرنویسی( کند و با

دریافت مبلغ کمتری طلب خود را به دیگری انتقال دهد0

 سفته را میتوان از بانک ها خریداری کرد0

 اسناد اعتباری بلند مدت به این نام خوانده میشود زیرا : زمان بازپرداخت ان ها بیشتر از یک سال است.

 ناشران اوراق مشارکت عبارتند از : دولت و موسسات خصوصی.

 هدف از انتشار اوراق مشارکت : دولت و موسسات خصوصی برای رفع مشکالت اقتصادی یا گسترش فعالیت های

اقتصادی خود به انتشار اوراق مشارکت می پردازند0

 نحوه استفاده از اوراق مشارکت : افراد و موسسات خصوصی با خرید اوراق مشارکت در فواصل زمانی مشخص سود

علی الحساب دریافت می کنند و اصل طلب خود را در زمان سررسید دریافت می نمایند.

6

فعالیت های مختلف بانک ها

 فعالیت های مختلف بانک ها عبارتند از :

1 -خرید و فروش ارز

2-نقل و انتقال وجوه در داخل کشور

3-دریافت مطالبات اسنادی و سود سهام مشتریان و واریز به حساب آن ها

4-پرداخت بدهی مشتریان در صورت درخواست آن ها

5-قبول امانات و نگهداری سهام و اوراق بهادار و اشیاء قیمتی مشتریان

6 -انجام دادن وظیفه قیمومت ، وصایت و وکالت برای مشتریان طبق مقررات مربوط

نظام بانکی بدون ربا :

 ربا : براساس فقه اسالمی هرنوع دریافت پول اضافه از وام گیرنده ربا تلقی میشود و حرام است.

 قانون عملیات بانکی بدون ربا در سال 1363 به اجرا درآمد.

 راه های کسب درآمد بانک ها در بانکداری بدون ربا عبارتند از :

1 -سرمایه گذاری مستقیم در طرح های تولیدی و عمرانی.

2 -سرمایه گذاری غیرمستقیم از طریق اعطای تسهیالت مالی به افراد طبق 11عقد اسالمی .

 عقود مجاز در بانکداری اسالمی عبارتند از :

1 -قرض الحسنه

2 -مضاربه

3 -مشارکت مدنی

4 -مشارکت حقوقی

5 -فروش اقساطی

6 -معامالت سلف

7 -اجاره به شرط تملیک

8 -جعاله

9 -مزارعه

10 -مساقات

11 -خرید دین

7

 سود بانکی اعطایی به سپرده گذاران در بانکداری اسالمی ربا محسوب نمیشود زیرا : بانکها طبق عقود اسالمی

در بخش واقعی اقتصاد فعالیت میکنند.